Kullanıcının Bilmesi Gerekenler
Çelik ile demir arasında çok az bir fark vardır. Saf demir bir bakır kadar yumuşaktır. Onun içine yüzde 2'ye kadar karbon katılması ile inanılmaz bir mukavemet, sertlik ve mekanik özellikler elde edilir ki, adı artık çeliktir. Demirin bol olması, kolay ve ucuz elde edilmesi nedeniyle çeliğin de kullanımı çok yaygındır. Ancak çelikte de, demirde olan bir zayıf nokta vardır. Paslanma, diğer bir deyişle oksidasyon.
Günlük hayatımızda kullanılan eşyaların paslanması sonucu her yıl dünyada milyonlarca dolar boşa gitmektedir. Bu kaybın büyük bir kısmı demir ve çeliğin paslanmasından dolayıdır. Paslanmayı kısaca demirin havadaki oksijen ile birleşmesi olarak tanımlayabiliriz. Aslında bu elektro kimyasal bir reaksiyondur. Bu nedenle malzemenin bir yerinde başlayan paslanma boyanın altından geçerek diğer bir yerde ortaya çıkabilir.
Sadece demir ve çelik değil diğer metaller de paslanır. Örneğin, alüminyum, prinç, bronz gibi. Ancak onlarda malzeme ile oksijenin birleşmesinden oluşan çok ince tabaka, daha oluşur oluşmaz malzemenin hava ile temasını keserek koruyucu bir rol oynar, paslanmanın ilerlemesini önler. Bu tabaka o kadar incedir ki, malzemenin rengi hemen hemen değişmez. Demirdeki paslanmanın özelliği onun ve oksijen atomlarının boyutlarındaki büyük farktan dolayı yüzeyde sağlam bir birleşme olamaması, paslanmanın malzemenin içine nüfuz etmesi, sadece görüntü değil mukavemetin de bozulmasıdır.
Paslanmada havadaki nemin de etkisi büyüktür. Reaksiyondaki su miktarı pasın rengini de belirler. Bu nedenle pasın rengi siyah veya çok koyu kahverengi olabildiği gibi sarımtırak da olabilir. Paslanmanın hızını artıran faktörlerden bir diğeri de tuzdur. O da bu elektro-kimyasal reaksiyonun hızını arttırır. Kışın kar nedeni ile yollarına tuz dökülen yerler ve deniz kenarlarında paslanma daha hızlı olur.
Paslanmaz çelikten önce, paslanmayı önlemek için malzeme boyanıyor veya galvaniz kaplanıyordu. Bu çözümler de özellikle sağlık ve gıda sektöründe başka sorunlar yaratıyordu. İlk paslanmaz çeliği Harry Brearley, 1913 yılında tesadüfen keşfetti. Tüfek namluları için çeşitli metalleri birleştirerek deneyler yaparken bazılarının paslanmaya karşı dirençli olduklarını gördü. Her büyük buluşta olduğu gibi, o da bunu sanayicilere kabul ettirebilmek için uzun bir uğraş verdi.
Krom gibi bazı metaller, atom boyutlarının birbirine yakın olmasından dolayı oksijenle çok kolay ve süratli birleşirler. Kalınlığı birkaç atom olacak kadar çok ince ama çok sağlam bir tabaka oluştururlar. Başka reaksiyon olmaz. Bu tabaka zedelense bile tekrar oluşur. Krom belli bir oranda çeliğe katılırsa yine aynı olay olur, çelik artık paslanmaz.
Paslanmaz çeliğin içinde yüzde 10-30 krom vardır. Bu orana ve eklenecek nikel, titanyum, aliminyum, bakır, sülfür, fosfor ve benzeri elemanlara bağlı olarak kullanım yeri değişir.
Paslanmaz çelikleri karbon çeliklerinden ayıran özellik, içeriğindeki krom elementidir. Karbon çelikleri, hava ve nem ile temas ettiklerinde paslanmaya başlarlar. Aslında bu, çeliğin içeriğindeki demir (Fe) elementinin oksijen ile reaksiyona girmesidir, ki demirin yanması olarak da adlandırılabilir. Yanma sonucu ortaya çıkan demir oksit film tabakası aktiftir, yani daha fazla demir oksit oluşturarak korozyonu hızlandırmak ister. Paslanmaz çeliklerde ise, krom elementinin hava ve nem ile temasıyla krom oksit film tabakası oluşur. Bu tabaka pasiftir ve melzemenin hava ile temasını keser. Böylece hava ile teması kesilen malzeme daha fazla korozyona uğramaz, diğer bir deyişle paslanmanın ilerlemesini yani çürümeyi engeller.
Paslanmaz çelikleri karbon çeliklerinden ayıran özellik, içeriğindeki krom elementidir. Karbon çelikleri, hava ve nem ile temas ettiklerinde paslanmaya başlarlar. Aslında bu, çeliğin içeriğindeki demir (Fe) elementinin oksijen ile reaksiyona girmesidir, ki demirin yanması olarak da adlandırılabilir. Yanma sonucu ortaya çıkan demir oksit film tabakası aktiftir, yani daha fazla demir oksit oluşturarak korozyonu hızlandırmak ister. Paslanmaz çeliklerde ise, krom elementinin hava ve nem ile temasıyla krom oksit film tabakası oluşur. Bu tabaka pasiftir ve melzemenin hava ile temasını keser. Böylece hava ile teması kesilen malzeme daha fazla korozyona uğramaz, diğer bir deyişle paslanmanın ilerlemesini yani çürümeyi engeller.
PASLANMAZ ÇELİKLERİN ÖZELLİKLERİ, KULLANIM ALANLARI, KİMYASAL ÖZELLİKLERİ, UYGULAMA ŞEKİLLERİ, PASLANMAZ ÇELİKLE İLGİLİ MAKALELER,PASLANMAZ ÇELİK İMALATLARDA KARŞILAŞINLAN PROBLEMLER ve ÇÖZÜMLERİNE AİT BİLGİ TECRÜBE AKTARIM PLATFORMU.
Bazı kaynaklarda paslanmaz çelik, içerisinde en az % 11.5 civarı Krom (Cr) bulunduran çelik alaşımı olarak tarif edilmektedir. Paslanmaz çelikler, normal çeliklerin aksine kolaylıkla paslanmaz, korozyona uğramaz ya da çürümezler. Ancak bu, paslanmaz çeliklerin hiç bir şekilde paslanmayacağı anlamına gelmemektedir.